2 ทศวรรษ พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ กฎหมายแม่บททรัพยากรน้ำของประเทศ (ตอนที่ 1)

2 ทศวรรษ พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ กฎหมายแม่บททรัพยากรน้ำของประเทศ (ตอนที่ 1)

จากความแปรผันทางการเมืองไม่รู้จบของประเทศนี้ การจัดการทรัพยากรน้ำยังคงเป็นเรื่องที่ต้องถกเถียงให้แพร่หลายมากที่สุดเท่าที่จะหาทางออกร่วมกันได้ เนื่องจากที่ผ่านมาความไร้เสถียรภาพในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ใครได้อะไร ใครเสียอะไร ภาพที่ปรากฏย่อมเป็นที่ประจักษ์แก่สายตาคนทั้งประเทศ แต่ถึงอย่างไรก็ตาม พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ ก็คลอดออกมาได้ในปลายปี 2561 ซึ่งก็ผ่านร้อนผ่านหนาว ผ่านการพิจารณาแล้วตกไปนับครั้งไม่ถ้วน ผศ.ดร.สิตางศุ์ พิลัยหล้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาลัยเกษตรศาสตร์ ในฐานะเป็นผู้ติดติดตาม พ.ร.บ.ฉบับนี้มาอย่างต่อเนื่อง จะเขียนเล่าให้ฟังเป็นตอน ๆ โดยเริ่มจาก ที่ไปที่มาของ พระราชบัญญัติทรัพยากรทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561

พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 กฎหมายแม่บททรัพยากรน้ำของประเทศ
ตอนที่ 1 : ความเป็นมา

โดย ผศ.ดร.สิตางศุ์ พิลัยหล้า คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาลัยเกษตรศาสตร์

น้ำเป็นทรัพยากรที่มีความสำคัญต่อทุกชีวิตและเป็นปัจจัยการผลิตที่สำคัญในทุกบริบท แต่น่าแปลกที่ในประเทศไทยมีการประกาศใช้กฎหมายแม่บททรัพยากรน้ำช้ากว่ากฎหมายแม่บททรัพยากรอื่น ๆ และเมื่อมีการประกาศใช้แล้ว ในปี พ.ศ. 2561 ประชาชนและผู้เกี่ยวข้องยังมีความสงสัยในหลายประเด็น ทั้งในตัว พ.ร.บ. ฉบับนี้ และอนุกฎหมายที่กำลังอยู่ในระหว่างการยกร่าง และรอประกาศใช้ในปีหน้า (2564)

“ซึ่งจริง ๆ แล้วเส้นทางของพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำนี้มีที่มาที่ไปยาวนานเกือบยี่สิบปี หากย้อนหลังกลับไป”

ปี 2539 สำนักงานคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (ในยุคนั้น) ได้พยายามร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ… แต่ก็ไม่สามารถดำเนินการอย่างเป็นรูปธรรมได้ ต่อมามีความพยายามในการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง

ปี 2550 มีการดำเนินการร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ….เรียบร้อยตามขั้นตอนเตรียมเข้าพิจารณาในสภาผู้แทนราษฎร แต่ในครั้งนั้นมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฏรท่านหนึ่งเสนอให้มีการนับองค์ประชุมในสภาฯ ปรากฎว่าองค์ประชุมไม่ครบ ทำให้กฎหมายน้ำที่กำลังจะเข้าพิจารณาอยู่แล้วตกไป และไม่ได้มีการนำมาพิจารณาอีก

อย่างไรก็ตาม ในช่วงที่เกิดเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2554 มีความพยายามในการร่างกฎหมายแม่บทในการบริหารจัดการน้ำของประเทศขึ้นมาในปี 2555-2556 จึงมีการเสนอร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ…. ฉบับนี้เข้าไป เพื่อทบทวนและรับฟังความคิดเห็น จนได้ร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ ฉบับกรมทรัพยากรน้ำ ซึ่งมีการดำเนินการตามขั้นตอนและเสนอไปที่คณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณา และอยู่ระหว่างการสอบถามไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อขอความเห็น แต่เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำฉบับนี้จึงต้องจบลง

ในช่วงปี 2556 คณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย (คปก.) โดยคณะอนุกรรมการปฏิรูปกฎหมายด้านทรัพยากรน้ำ ได้ยกร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำแห่งชาติ พ.ศ. … (ฉบับประชาชนเข้าชื่อ) ตามคำขอรับการสนับสนุนการร่างกฎหมายของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ซึ่งนายหาญณรงค์ เยาวเลิศ ประธานมูลนิธิเพื่อการบริหารจัดการน้ำแบบบูรณาการ ได้ให้ความเห็นว่า ร่างพ.ร.บ. น้ำ ฉบับนี้เป็นการปรับปรุงและพัฒนาจาก ร่าง พ.ร.บ.น้ำต่าง ๆ 6 ร่างมารวมกัน แต่เนื้อหาไม่แตกต่างกันมากนัก สิ่งสำคัญในร่างกฎหมายน้ำฉบับ คปก. คือต้องการที่จะให้เกิดโครงสร้างกฎหมายที่มาจากประชาชนมีส่วนร่วมในการเสนอกฎหมาย

ปี 2557 คณะอนุกรรมาธิการปฏิรูปการจัดการทรัพยากรน้ำ ภายใต้ สภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ได้ยกร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการทรัพยากรน้ำ พ.ศ. …. ฉบับสภาปฏิรูปแห่งชาติ โดยทำการปรับแต่งจากร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำแห่งชาติ พ.ศ. … (ฉบับประชาชนเข้าชื่อ) ของ คปก. แล้วเสนอต่อคณะรัฐมนตรีเมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2558

ทั้งนี้ ในระหว่างที่ คณะอนุกรรมาธิการปฏิรูปการจัดการทรัพยากรน้ำ สปช. ดำเนินการยกร่าง พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ฉบับสภาปฏิรูปแห่งชาตินั้น กรมทรัพยากรน้ำ ได้เสนอร่าง พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ ฉบับกรมทรัพยากรน้ำ เข้าสู่ ค.ร.ม. และผ่านออกมารอเข้าสู่การพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ก่อนที่ พ.ร.บ. บริหารจัดการทรัพยากรน้ำ พ.ศ. …. ฉบับสภาปฏิรูปแห่งชาติจะแล้วเสร็จ

หลังจากที่สภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) จัดทำข้อเสนอแนะว่าด้วยการปฏิรูปประเทศ 505 ข้อเสร็จและสิ้นสุดการทำหน้าที่ลงหลังการลงมติไม่รับร่างรัฐธรรมนูญ เมื่อ 6 กันยายน พ.ศ. 2558 ตาม ‘โรดแมป’ รัฐธรรมนูญชั่วคราว กำหนดว่าจะต้องตั้ง “สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ” หรือ สปท. ขึ้นมา เพื่อทำหน้าที่ต่อจาก สปช. ซึ่งต่อมา สปท. ได้มีความพยายามในการผ่าน ร่าง พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ฉบับกรมทรัพยากรน้ำปรับแต่ง ซึ่งเป็นฉบับที่อ้างว่าได้ทำการปรับแต่งจากร่าง พ.ร.บ. 4 ฉบับ ได้แก่

  • ร่าง พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ฉบับเดิม)
  • ร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ฉบับสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.)
  • ร่าง พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ ฉบับประชาชน โดยคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย (คปก.) และ
  • พระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ของกกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.)

โดย สปท. ได้มีความพยายามในการโฆษณาประชาสัมพันธ์ให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) หน่วยงานของรัฐ และประชาชนทั่วไป เข้าใจผิดว่า ร่าง พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ฉบับนี้มีความคล้ายคลึงกับร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ฉบับ สปช. อีกทั้งยังยืนยันว่ามีเจตนารมณ์ในการแก้ปัญหาการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศอย่างบูรณาการและยั่งยืน ซึ่งคณะอนุกรรมาธิการปฏิรูปการจัดการทรัพยากรน้ำ สปช. ได้ทำการทบทวนร่าง พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ฉบับกรมทรัพยากรน้ำปรับแต่งโดย สปท. โดยละเอียดแล้วจึงได้แสดงความเห็นไปยัง สนช. ว่า ร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ฉบับ สปท. นั้นมีความแตกต่างกับร่าง พ.ร.บ. บริหารจัดการทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ฉบับ สปช. อย่างสิ้นเชิง ทั้งเจตนารมณ์ของกฎหมาย หลักการและแนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ

ต่อมา ในปี 2560 คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) มีความพยายามในการบริหารจัดการน้ำด้วยการใช้ ม.44 ออกคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 46/2560 ตั้งสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) เป็นหน่วยงานขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี ทำหน้าที่เกี่ยวกับการบริการจัดการน้ำ และมีอํานาจจัดตั้งศูนย์เฉพาะกิจชั่วคราว และขอเจ้าหน้าที่ในส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐ มาปฏิบัติหน้าที่ได้ตามความจําเป็นและเหมาะสม รวมถึงการแก้ไขและพยายามผ่านร่างกฎหมายทรัพยากรน้ำ ในปี 2560 ซึ่งสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) เห็นชอบในหลักการเข้าสู่การพิจารณาวาระที่ 1 และแต่งตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ…. โดยพิจารณาปรับแต่งแก้ไขจาก ร่าง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ ฉบับกรมทรัพยากรน้ำ (ที่ผ่าน ค.ร.ม. แล้ว) และ พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. … ฉบับกรมทรัพยากรน้ำปรับแต่งโดย สปท.

จวบจน วันที่ 4 ตุลาคม 2561 ที่ประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) มีมติผ่านร่างพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ.… ประกาศใช้เป็นกฎหมาย ด้วยคะแนนเสียง 191 เสียง ไม่เห็นด้วย 2 เสียง งดออกเสียง 6 เสียง จากจำนวนผู้เข้าประชุม 199 คน

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร มีพระราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศใช้ พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2561 เป็นปีที่ 3 ในรัชกาลปัจจุบัน โดยได้มีการเผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 135 ตอนที่ 112 ก

สามารถดาวน์โหลด พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 ได้ที่เวปไซต์สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.)ที่นี่

โปรดติดตามตอนต่อไป…


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *