คลองเตย มี ‘รอยยิ้ม’ ฝ่าวิกฤตโควิด-19 ไปด้วยกัน

เช้าวันเสาร์ บรรยากาศท้องฟ้าสดใส มองเห็นเมฆปุยขาวก้อนเล็ก ก้อนใหญ่ สลับกันไปบนท้องฟ้า ความแรงของลมกำลังปะทะใบหน้าขณะกำลังขับมอเตอร์ไซต์ไปที่ใดสักแห่ง ไม่ห่างจากย่านรามคำแหงนัก วันนี้การจราจรในกรุงเทพฯ ดูผิดปกติ เพราะคล้ายกับว่ารถจะบางตา อาจเป็นเพราะรัฐบาลขอความร่วมมืองดเดินทางในสถานการณ์วิกฤตโควิด-19 ป้ายบอกทางข้างถนนเป็นเหมือน notification แจ้งเตือนฉันว่ามาถึง “เขตคลองเตย” แล้ว 

Slum-klongtoey
ชุมชนคลองเตย ชุมชนแออัดที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย

ทำความรู้จักกลุ่ม “คลองเตยดีจัง” 

“ชุมชนคลองเตย” เชื่อว่าหลายคนเมื่อฟังคำนี้ ภาพในความคิดของหลาย ๆ คน อาจมีมุมมองเชิงลบ ทั้งยาเสพติด อาชญากรรมต่าง ๆ จนกลายเป็นพื้นที่น่ากลัว เราอยากให้คุณมาสัมผัสดูบ้าง คุณจะพบว่า “คลองเตย” มิได้น่ากลัวอย่างที่คิด เพราะมีเรื่องราวมีพื้นที่สร้างสรรค์ที่เกิดจากคนรุ่นใหม่กลุ่มเล็ก ๆ ร่วมมือกับเด็ก ๆ เเละคนในชุมชน อันมีต้นทุนต่างกันตั้งแต่ปี พ.ศ. 2555 จนกลายเป็น “คลองเตยดีจัง” ในปัจจุบันทำให้ลบภาพในอดีตและสร้างภาพที่น่าจดจำดี ๆ ขึ้นมาใหม่

ครั้งแรกกับการมาเป็น “คลองเตยดีจัง” เกิดขึ้นภายใต้การดำเนินงานของกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่ต้องการสือสารเรื่องราวของชุมชนผ่านกิจกรรมศิลปะและดนตรี เปิดพื้นที่สร้างสรรค์เป็นที่เล่นและที่เรียนรู้สำหรับชุมชน โดยเยาวชนในพื้นที่เป็นกำลังหลัก ในการร่วมเรียนรู้เเละเติบโตจากการเป็นผู้รับสู่การเป็นผู้ให้ผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น 

ซึ่ง กลุ่ม Music Sharing หรือกลุ่มครูดนตรีอาสาที่ทำงานพัฒนาสังคมในพื้นที่คลองเตย และอาสาสมัครพลังแผ่นดิน ได้ร่วมกันจัดกิจกรรม “เปลี่ยนโรงหมู ให้เป็นโรงเรียนรู้ Play and Learn Event” ณ ชุมชนคลองเตย เพื่อปรับปรุงโรงฆ่าสัตว์เก่าบางส่วนที่ตั้งอยู่ในชุมชนคลองเตย เพื่อใช้ประโยชน์เป็นพื้นที่สำหรับเล่นและเรียนรู้สำหรับเด็กให้ได้มีอิสระในการทำกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อตนเอง และยังถือเป็นศูนย์กลางการทำกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชน 

เรียกได้ว่านี่คือการสร้างพื้นที่ให้อาสาสมัครจากพื้นที่ต่าง ๆ มีโอกาสได้เข้ามาร่วมทำความดีกับคนในชุมชน และไม่เพียงจำกัดแค่กลุ่มคนทำงานเท่านั้น แต่ยังขยายไปถึงผู้มีหัวใจจิตอาสากลุ่มต่าง ๆ ที่สนใจพาครอบครัวและเยาวชนมาร่วมพลัง “จิตอาสา” ด้วยการลงพื้นที่ไปช่วยปรับปรุงพื้นที่การเรียนรู้ให้เป็นจริง ในช่วงเวลาว่างให้กลายเป็นสิ่งที่สามารถสร้างพลังการเปลี่ยนแปลงสังคมให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

ส่วนใครที่มีเวลาว่างในช่วงวิกฤตโควิด 19 กำลังระบาดอยู่ในขณะนี้ แนะนำให้กดไลค์แฟนเพจ “คลองเตยดีจัง” เพราะที่นี่กำลังรออาสาสมัครเข้ามาร่วมด้วยช่วยกันพัฒนาชุมชนให้กลายเป็นพื้นที่ของการแบ่งปันความสุขค่ะ และแน่นอนว่าคุณจะมีเพื่อนเพิ่มขึ้น เพื่อนที่มาจากหลากหลายสาขาอาชีพ ไม่ว่าจะเป็นนักวิจัย พนักงานเอกชน แอร์โฮสเตสสายการบินดัง และอาสาสมัครที่เป็นกลุ่มคนรุ่นใหม่อีกมากมาย 

vlcsnap-2020-04-26-12h46m39s857
Safe House คือฐานที่มั่นของกลุ่มคลองเตยดีจัง ตั้งอยู่ที่โรงหมูเก่าที่ได้รับการปรับปรุงเป็นโรงเรียนรู้ Play and Learn Event

เด็กน้อยผู้มีรอยยิ้มกว้างกว่าใคร 

10.00 น. ณ Safe House “คลองเตยดีจัง” 

“หนูชื่อกรุ๊งกริ๊งนะพี่” เด็กน้อยอายุ 12 ปี กล่าวทักทายฉันในขณะที่กำลังทำกิจกรรมละลายพฤติกรรมก่อนลงพื้นที่ในบริเวณชุมชนโรงหมูคลองเตย เด็กน้อยเริ่มต้นด้วยการแนะนำชื่อของตัวเองในฉันได้รู้จัก ฉันตอบกลับเธอด้วยชื่อของฉัน ต่อจากนั้นเราผูกมิตรด้วยการแลกเปลี่ยนเรื่องราวของกันและกัน และเด็กน้อยรู้ดีว่าการมีอาสาเข้ามาช่วยงานในชุมชนนั้นจะทำให้ชุมชนได้เข้าถึงความช่วยเหลือ และพร้อมที่เป็นเจ้าบ้านให้การต้อนรับด้วยความยินดี ความสนิทสนมเริ่มจากตรงนี้

vlcsnap-2020-04-27-18h51m05s717
นี่คือ ‘กรุ๊งกริง’ สาวน้อยมหัศจรรย์ เพื่อนของฉัน

 

ฉันคุ้นชินกับรอยยิ้มที่ปรากฎบนใบหน้าของเด็กน้อยแบบนี้ ราวกับรอยยิ้มที่ว่านั้นมันเป็นเพื่อนสนิทของฉันเมื่อหลายปีก่อน อาจเป็นเพราะฉันเองก็เติบโตมาจากชุมชนเล็ก ๆ เช่นนี้ เพียงแต่แตกต่างกันที่บริบทของฉันมันคือเด็กต่างจังหวัด 

ในเวลาต่อมากรุ๊งกริ๊งกลายเป็นไกด์แนะนำชุมชนไปโดยอัตโนมัติ ทำหน้าที่นำทางฉันจากพื้นที่ชุมชนโรงหมู เพื่อไปเตรียมความพร้อมและลำเลียงสิ่งของถุงยังชีพในพื้นที่ชุมชนแฟลต 23-25 ขอบอกว่างานนี้ไม่ใช่เจ้าถิ่นตัวจริงเสียงจริงอาจจะมีหลงทางได้ง่าย ๆ เหมือนกัน เพราะเส้นทางที่กรุ๊งกริ๊งพาฉันเดินทางไปนั้นเป็นการเดินผ่านทางลัดเลาะคดเคี้ยวชอกหลืบเล็ก ๆ ที่ซับซ้อน

และฉันก็ได้มีโอกาสผ่านมาทางบ้านพักของกรุ๊งกริ๊ง ที่มีคุณยายกำลังทอดเฟรนช์ฟรายส์ทรงเครื่องให้กับเพื่อนบ้านในชุมชน และก็ไม่พลาด ขณะที่ผ่านด้วยความเร็วแสงของกรุ๊งกริ๊งนั้น เธอได้หยิบเฟรนช์ฟรายส์ของคุณยายติดมือมาด้วย 1 ถ้วย พร้อมคำพูดห้วน ๆ ของเธอที่แสดงให้เห็นถึงความใกล้ชิดที่เกินขึ้นในช่วงเวลาเพียง 3 ชั่วโมง “พี่!! ช่วยกันกินหน่อยซิ กินคนเดียวมันไม่มันส์ ไม่อร่อยเลย ถ้าเรากินกันสองคนมันจะหมดเร็ว เพราะมันอร่อย กินไปด้วย คุยกันไปด้วย” ไม่ทันสิ้นสุดประโยคพูด กรุ๊งกริ๊งก็ยื่นถ้วยเฟรนช์ฟรายส์ทรงเครื่องมาให้ฉันได้ลองชิม 

ผ่านไปสักพัก กรุ๊งกริ๊ง พาฉันมาที่ศาลาเอกประสงค์ประจำชุมชน การทักทายผู้นำชุมชนที่กรุ๊งกริ๊ง เรียกว่า “ป้า” ทำให้ฉันฉุกคิดขึ้นมาได้ว่า คนที่นี่มีการพูดจาและการวางตัวของชาวบ้านมากกว่าการถูกปกครอง ความหมายคือทุกคนอยู่กันด้วยความผาสุขและความเจือจุนกัน สังเกตได้ง่าย ๆ จากคำพูดที่เด็กน้อยเอ่ยมันแสดงให้เห็นถึงความสนิทในรูปแบบของเครือข่ายที่ให้อุปถัมภ์ ค้ำเจือกัน 

อาสาสมัครมาถึงศาลาเอกประสงค์ประจำชุมชนก็จวนเวลา 12.00 น. ซึ่งก็ได้เวลาพักทานมื้อกลางวันพอดิบพอดี กลุ่มเครือข่ายพัฒนาชุมชน ที่นำโดยรองประธานกรรมการชุมชน ได้เชิญชวนกินขนมจีนแกงเขียวหวาน เพิ่มพลังงานกันก่อนที่จะเริ่มออกแรงกันตอนบ่าย มาถึงตรงนี้คงไม่ต้องบรรยายว่าขนมจีนแกงเขียวหวานที่นี่อร่อยเพียงใด เป็นไปตามที่กรุ๊งกริ๊ดพูดไม่มีผิด “พี่เรากินกันหลายคน มันอร่อยมาขึ้นนะ กินไปด้วย คุยกันไปด้วย”

vlcsnap-2020-04-27-18h44m23s806
บรรยากาศของชุมชนคลองเตย ในเวลาที่ฝนใกล้จะตก

แจกถุงยังชีพ เดินเก็บข้อมูล และสำรวจพื้นที่ 

13.00 น. ณ ศาลาอเนกประสงค์ประจำชุมชน

ความร่วมแรงร่วมใจกันของกลุ่มคนอาสา และชาวบ้านกว่า 50 คน ช่วยกันคนละไม้คนละมือ ช่วยกันแพ็คถุงยังชีพในศาลาอเนกประสงค์ประจำชุมชน ทุกคนต่างหมุนเวียนหยิบถุงพลาสติกขนาดใหญ่เดินรับข้าวสาร อาหารแห้ง ขนม ของใช้ในครัวเรือน รวมทั้งอุปกรณ์ป้องกันเชื้อโรค ทั้งแมสปิดปาก เจลแอลกอฮอล์ล้างมือ และกระดาษทําความสะอาด พร้อมกับคู่มือบอกวิธีการป้องกัน รับมือ “ไวรัส COVID-19” พอรวม ๆ กันแล้วน้ำหนักถุงก็ร่วม 30 กิโลกรัม พอมัดเสร็จก็นำมากองรวมกันไว้ภายในอาคาร ดูจากสายตามแล้วเหมือนภูเขาถุงยังชีพเลยก็ว่าได้

vlcsnap-2020-04-27-18h55m23s196
อาสาสมัครกำลังร่วมกับชาวบ้านบรรจุถุงยังชีพ

หลังจากที่แพ็คถุงยังชีพเสร็จแล้วกว่า 1,500 ถุง เหล่ากลุ่มคนอาสา และชาวบ้านในชุมชนก็รีบเดินต่อแถวกับสลับฟันปลากันอย่างรวดเร็ว พร้อมลำเลียงถุงยังชีพไปแจกจ่ายชาวบ้านตามแฟลตคลองเตย ตึก 23 24 และ 25 ดูเหมือนว่าทุกคนเข้าใจร่วมกันว่าวิธีนี้ คือ การแจกของเยียวยาแบบ Social Distancing การเว้นระยะห่างทางสังคม ที่ไม่ก่อให้เกิดความแออัด เมื่อชาวบ้านจำนวนมากกรูกันเข้ามารับถุงยังชีพ ถือว่าเป็นการป้องกันตัวเองจากเชื้อโรคระหว่างผู้ให้กับผู้รับ หลังจากนั้นไม่นานเสียงของรองประธานชุมชนก็เริ่มประกาศมาตามสาย เพื่อส่งสัญญาณความเตรียมพร้อม “อ้าว!!! เริ่มงานเลย” สิ้นสุดประโยค หญิงสาวผู้อยู่ต้นทางหัวแถว ก็เริ่มลำเลียงถุงยังชีพ และส่งต่อกันเป็นทอด ๆ อย่างรวดเร็ว 

ครั้งแรกของการทำงานอาสาของฉันเริ่มตื่นตาตื่นใจแล้วล่ะคะ เมื่อฉันกวาดสายตาทอดยาวออกไป สังเกตเห็นกลุ่มชาวบ้านในระแวกนี้เริ่มพากันเข้ามาช่วยกันอย่างเนืองแน่น ไม่ว่าจะเป็น คุณลุงหูหนวกที่มาจากแฟลตข้างเคียง วัยรุ่นที่กำลังจะวิ่งไปแตะฟุตบอล คุณป้าที่ยอมทิ้งร้านขายโอเลี้ยง หรือแม้แต่เด็กน้อยที่พอจะมีกำลัง มีเรี่ยวแรงก็พากันวิ่งมาต่อแถวให้ความถี่ของพลังเพิ่มขึ้น ในขณะที่สายฝนกำลังโปรยปราย แต่ทุกคนก็ยังไม่ย่อท้อ และดูเหมือนว่ายังไม่มีใครถอดใจออกไปจากแถวจนกว่าจะแจกครบทั้ง 3 แฟลต 

vlcsnap-2020-04-27-18h46m38s390
ลุง ๆ ป้า ๆ กำลังช่วยกันลำเลียงถุงยังชีพขึ้นไปบนแฟลต

ภายหลังจากถุงยังชีพถึงมือชาวบ้านจนครบทุกหลัง ทีมอาสาก็เริ่มเดินแจกแบบสอบถามข้อมูลครัวเรือน ความสำคัญของแบบสอบถาม คือ การรวบรวมข้อมูลว่าหลังไหนเป็นบ้านเช่า หรือหลังไหนมีทะเบียนบ้าน เพื่อเตรียมความช่วยเหลือบรรเทาความเดือนร้อนในชุมชน และอีกนัยยหนึ่ง คือการสำรวจความต้องการที่จะรับความช่วยเหลือในด้านต่าง ๆ จากการสำรวจข้อมูล ไม่น่าเชื่อว่าข้อมูลจาก 400 หลังหลังคาเรือนที่ได้มานั้น ระบุระดับความเดือนร้อน ที่มากกว่าร้อยละ 70 ระบุว่าพวกเขายังรอความช่วยเหลือจากภาครัฐได้ ด้วยเหตุผลก็คือ พวกเขาเห็นว่ามีประชาชนกลุ่มอื่นที่เดือนร้อนมากกว่าพวกเขาอีกจำนวนมาก ซึ่งดูได้จากข่าวอาชญากรรมรายวัน

วิกฤตโควิด-19 จะทำให้คลองเตยมีภูมิคุ้มกัน

18.00 น. ถอดบทเรียนอาสา 

นอกจากถุงยังชีพแล้ว ที่นี่ยังมีระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน ด้วยการแจกคูปองอาหารให้กับชาวบ้านสัปดาห์เว้นสัปดาห์อีกด้วย ทุกหลังคาเรือนทั้งที่มีรายชื่อในระบบทะเบียนราษฎร์ และประชากรแฝงที่เข้ามาทำงานในกรุงเทพฯ จะได้รับคูปองเหมือนกัน “นี่เป็นหนึ่งในวิธีการที่จะให้ชุมชนมีรายได้หมุนเวียน ทั้งหมดนี้ถือว่าเป็นการดูแลกันเองในชุมชน เพราะร้านค้าในชุมชนคลองเตยเข้าร่วมกันกับเราด้วย อาหารหนึ่งมื้อมีความหมายกับคนที่นี่มาก คูปองนี้ก็จะช่วยเติมเต็มให้กับพวกเขา มันอาจจะไม่มากมายอะไร แต่ก็พอเป็นกำลังใจกันและกันได้บ้าง” โบว์-พรเพ็ญ เธียรไพศาล ผู้จัดการโครงการฝึกหัด มูลนิธิวายไอวาย พูดขึ้นในขณะที่กำลังกระจายในช่วงกลางวัน 

ชาวบ้านมีการปรับตัวจากสถานการณ์วิกฤตโควิด-19 ที่ไ่ด้รับผลกระทบจากจากการพักงาน ไม่มีเงินใช้ และต้องดำรงชีวิตที่ต้องอาศัยกันอยู่อย่างยากลำบาก โดยการดูแลกันเองในชุมชน มีการแบ่งปันและบริหารจัดการทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชน และเปิดโอกาสให้ผู้ใจบุญร่วมกันบริจาคสิ่งของ ภายใต้การดำเนินงานของโครงการคลองเตยดีจังปันกันอิ่ม โดย #โมเดลคลองเตยรอรัฐ ที่ได้รับความร่วมมือจากหลายภาคส่วนเพื่อช่วยเหลือชาวชุมชนที่เดือดร้อน

vlcsnap-2020-04-27-18h47m41s795
โบว์-พรเพ็ญ เธียรไพศาล ผู้จัดการโครงการฝึกหัด มูลนิธิวายไอวาย

เพราะนอกจากการเห็นใจคนหาเช้ากินค่ำ เมื่อเกิดวิกฤตแบบนี้แหล่งทำมาหากินที่ถูกสั่งปิด สิ่งที่ตามมานั้น มันไม่ได้กระทบเเค่คน แต่ลุกลามไปสัตว์เลี้ยงทั้งหลายที่มีอยู่ในชุมชนด้วย

ทั้งหมดนี้คือเรื่องราวที่เล่ามาจากภาคสนามโดย “ฉัน” ที่มีชื่อว่า พิกุลทิพย์ ยุระพันธุ์ : ผู้ที่หลงใหลการสร้างสรรค์ประเด็นการขับเคลื่อนทางสังคมพอ ๆ กับการเขียนงานวิจัยสายสังคมศาสตร์

vlcsnap-2020-04-27-18h53m12s627
และนี่ก็คือฉันเอง ‘พิกุลทิพย์ ยุระพันธุ์’ ผู้ที่หลงใหลการสร้างสรรค์ประเด็นการขับเคลื่อนทางสังคมพอ ๆ กับการเขียนงานวิจัยสายสังคมศาสตร์

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *