น้ำท่วมวันนี้-พรุ่งนี้น้ำแล้ง…การแก้ปัญหาที่ยังเกาไม่ถูกที่คันที่บางระกำ

โดย ณัฐวุฒิ อุปปะ / เครือข่ายติดตามโลกร้อน ประเทศไทย (CAN THAILAND)

“น้ำแล้ง” วันนี้ที่บางระกำ(ที่เคยเป็นโมเดล) บางระกำที่มาจาก “ต้นระกำ” หาใช่ระกำช้ำชอก

14469288_10154523133982866_157641182_n

ใช่ครับ ฟังไม่ผิดหรือว่าตาฝาดจากภาพที่เห็นหรอก แต่ที่กำลังบอกว่าแล้งที่บางระกำนั้นคือภาวะน้ำน้อยกว่าปกติในช่วงเวลานี้ในทุ่งบางระกำตามที่เคยเป็นมา เพราะโดยปกติแล้วในห้วงเวลานี่ในเขตอำเภอบางระกำ จังหวัดพิษณุโลกนั้น ” น้ำท่า” จากแม่น้ำยมที่ไหลผ่านอำเภอบางระกำจะเอ่อล้นตลิ่งรวมถึง “น้ำทุ่ง” ที่ไหลแตกทุ่งมาจาก อ.พรหมพิราม จ.พิษณุโลกบางส่วนและเขตรอยต่อจาก อ.กงไกรลาส จ.สุโขทัย บางส่วน ไหลเข้ามาท่วมในพื้นที่ลุ่มต่ำทั่วบริเวณไล่ตั้งแต่ตำบลชุมแสงสงคราม ไปจนถึงตัวอำเภอบางระกำเกือบเต็มพื้นที่ เว้นเพียงแต่ใน 2-3 ปีที่ผ่านมาที่ประสบภาวะภัยแล้งส่งผลให้คนในพื้นที่ได้รับความเดือดร้อนเป็นอย่างมากเพราะส่วนใหญ่แล้วเป็นชาวนาและยืนยันว่า “น้ำท่วมดีกว่าน้ำแล้งและชุมชนมีวิถีชีวิตอยู่กับน้ำได้”

โดยน้ำที่ท่วมบางส่วนในขณะนี้สร้างความเสียหายให้นาข้าวของเกษตรกรส่วนหนึ่งที่ทำการผลิตในรอบนี้ และมีบางส่วนที่ไม่ได้ทำนาเนื่องจากประเมินแล้วว่าไม่สามารถทำทันฤดูน้ำหลากเข้าท่วมในพื้นที่ ซึ่งปกติแล้วชาวนาจะทราบช่วงเวลาในการทำนาและเก็บเกี่ยวก่อนที่น้ำจะไหลเข้าท่วมในพื้นที่ซึ่งเป็นวิถีปกติของชุมชนบางระกำคือ ทำนาเร็วขึ้นเพื่อให้ทันเก็บเกี่ยวก่อนน้ำจะมาและเมื่อน้ำมาก็หาปลาสร้างรายได้ นอกจากนั้นเมื่อน้ำเริ่มลดระดับลงก็ “ทำนาไล่เลน” ที่ทำให้ลดต้นทุนการสูบน้ำเข้านารวมถึงเมื่อน้ำท่วมก็จะพัดตะกอนที่มีสารบำรุงดินมาในนาทำให้ประหยัดต้นทุนการผลิตของชาวนาได้อีกทางหนึ่ง นอกจากนี้หากน้ำไม่ท่วมในบางระกำจะส่งผลถึงระดับน้ำใต้ดินที่ชาวนาบางส่วนใช้ ในการทำงานจะลอระดับลงต่ำลงไป ซึ่งจะพบว่ามีชาวนาที่พยายาม “ทรุดบ่อ” เพื่อนำน้ำขึ้นมาใช้โดยในเขตอำเภอบางระกำมีผู้เสียชีวิตเกือบทุกปีจากการขาดอากาศหายใจที่ต้องลงไปหาน้ำจากระดับน้ำที่อยู่ต่ำมากๆ ส่วนสาเหตุที่นาข้าวเสียหายในปีนี้คือชาวนาทำการผลิตล่าช้ากว่าปกติเนื่องจากภาวะภัยแล้งในปีที่ผ่านมาทำให้เริ่มทำนาช้าและไม่ทันเก็บเกียวผลผลิตก่อนน้ำไหลเข้าท่วมในพื้นที่

14429299_10154523134007866_902788772_n

 

อย่างไรก็ตามหากมองถึงภาพรวมของน้ำที่ไหลเข้าพื้นที่อำเภอบางระกำจนถึงในขณะนี้ยังถือว่าระดับยังไม่มากนักโดยมีน้ำท่วมทุ่งเพียงบางส่วนโดยส่วนใหญ่อยู่ในเขตตำบลชุมแสงสงคราม ซึ่งจากการสอบถามคนในพื้นที่ต่างบอกว่ายังไม่มากนัก เพราะยังไม่ได้ท่วมเต็มทุกทุ่งของอำเภอ และระดับน้ำยังไม่ได้สูงมากนัก และจากการลงพื้นที่หมู่บ้านคลองปลากราย ต.บางระกำ ที่เป็นหมู่บ้านลุ่มต่ำที่น้ำท่วมสูงเป็นประจำทั้งบ้านเรือนและที่อยู่อาศัย ในขณะนี้ก็ยังอยู่ในภาวะปกติไม่มีน้ำท่วมสูงแต่อย่างใด หรือในพื้นที่แก้มลิงรับน้ำทั้ง 3 บึงในโครงการบางระกำโมเดล ทั้งบึงระมาน บึงขี้แร้ง บึงตะเคร็ง ก็ยังมีพื้นที่รับน้ำได้อีกจำนวนมาก ซึ่งข้อเท็จจริงบางส่วนในพื้นที่ค่อนข้างย้อนแย้งกับสิ่งที่ถูกสื่อสารในข่าวในบางกระแสที่จะพยายามประโคมว่าบางระกำน้ำท่วมหนักหรือมีมวลน้ำก้อนใหญ่จะไหลเข้าบางระกำ แต่จากการพูดคุยกับชาวนาในบางพื้นที่วันนี้ยังบอกว่า “นาผมยังไม่มีน้ำเลย”

ดังนั้นหากว่าด้วยกรณี “น้ำ”ที่บางระกำหากนิยามในมิติเดียวก็จะมองว่าน้ำที่ไหลมานั้นคือภัยพิบัติ ส่งผลไปถึงการกำหนดแผนงานต่างๆก็มุ่งไปแก้ปัญหาน้ำท่วม โดยผ่านกิจกรรมการผันน้ำ การไล่น้ำออกจากพื้นที่ การทำทุกวิถีทางไม่ให้น้ำท่วมส่งน้ำไปลงทะเลให้หมดๆ ไปใต้วาทกรรม “บริหารจัดการน้ำ” โดยลืมนึกไปว่า “น้ำ”คือปัจจัยการผลิตที่สำคัญที่เป็นที่ต้องการอย่างมากของคนในพื้นที่เพราะชุมชนส่วนใหญ่มีอาชีพทำการเกษตร ซึ่งการจัดการปัญหายังเป็นแบบแยกส่วนเช่นนี้แแล้วก็ยากที่จะทำให้ปัญหาหมดไปได้ ก็จะเกิดปรากฎการณ์ธรรมชาติที่ไม่ค่อยธรรมชาติขึ้นเป็นประจำทุกปี คือเมื่อน้ำมาก็ประกาศเป็นพื้นที่ภัยพิบติน้ำท่วมหลังจากนั้นไม่นานก็ประกาศพื้นที่แล้งทันทีในพื้นที่เดียวกัน ซึ่งยังคงเป็นคำถามถึงคำว่า “บูรณาการ” ที่มากกว่าเขียนไว้ในเอกสารที่มีรูปธรรมการแก้ปัญหาอย่างแท้จริง ประเด็นหนึ่งที่ยังเป็นข้อท้าทายที่ไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้นสิ่งที่ชุนชนต้องเรียนรู้คือปรับตัวอยู่กับการเปลี่ยนแปลงให้ได้ ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีผลต่อการเกิดภัยพิบัติและความคลาดเคลื่อนของฤดูกาล หรือ “รัฐพิบัติ” คือการเปลี่ยนแปลงนโยบายหรือการบริหารจัดการน้ำที่มุ่งปกป้องเขตเศรษฐกิจมากกว่าทำความเข้าใจและบริหารน้ำเพื่อการเกษตร เพราะชาวนาคืออาชีพที่มีเกียรติ คือคนปลูกข้าวเลี้ยงคนทั้งโลก ดังนั้นชาวนาต้องได้รับการดูแลและเทิดทูนมากกว่าการใช้เศษเงินที่เป็นภาษีของชานนาเองมาโยนให้ชาวนาและบอกว่า “กรุณาเลิกทำนาและมีความสุขนะ”

14459003_10154523133992866_1409813015_n

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *